Programma
9u30: koffie
10u00-10u15: Welkom (Ben Eylenbosch, coach Bibliotheekschool Gent)
10u15-11u00: 23dingen.nl (Rob Coers)
11u00-11u45: Kenniskantoor Bibnet (Ilse Depré)
11u45-12u30: Beleid maken met SBB Vlaams-Brabant (Geert Lievens)
12u30-13u30: lunch
13u30-14u00: 23 Dingen in OB Bornem (Katrien Schroyens)
14u00-14u30: 23 Dingen in OB Asse (Marijke De Smedt & Tom Horvath)
14u30-15u00: 23 Dingen in OB Halle (Lotte Gobel-Van Damme & Melissa Pletinckx)
15u00-15u30: koffie
15u30-16u00: Slot (coaches Bibliotheekschool Gent)
16u00: receptie

Praktische info en inschrijven

Stross, hoogleraar economie aan de San Jose State University, heeft jarenlang onderzocht hoe één bedrijf alle kennis wil managen. Zijn verslag leest als een trein en geeft een diepgaand inzicht in de filosofie en interne cultuur van Google. Zijn toon is daarbij allesbehalve moraliserend. Dit zou eventueel als een gebrek aan kritisch geluid kunnen worden opgevat, maar biedt de lezer vooral ruimte om zelf tot conclusies te komen.

Bovendien wordt de opkomst van Google niet eenzijdig als een succesverhaal afgeschilderd. Naast de grote beslissingen stelt de auteur ook Googles blunders in het daglicht. Terwijl Google zich halsstarrig bleef richten op het emotieloze algoritme, hadden bedrijven als Yahoo immers al lang begrepen hoe belangrijk virtuele internetgemeenschappen voor veel mensen zijn.

Het boek handelt dus niet alleen over Google. Naast voor de hand liggende vergelijkingen met Yahoo, Microsoft, Facebook, Wikipedia, … worden ook specifieke initiatieven ten opzichte van hun belangrijkste tegenhangers geplaatst: Google Translate versus SYSTRAN, Google Book Search versus Amazon Search Inside This Book, Google Video versus Apple iTunes, … Zo krijg je meteen ook een breder beeld van die andere spelers op de markt.

Stross heeft in de loop der jaren heel wat Googlers weten overhalen tot medewerking aan zijn boek. Ze maakten tijd vrij voor interviews, namen hem mee naar verkooppresentaties en lieten hem op de campus meeluisteren naar managerpraatjes. Wie in het boek op zoek is naar onthulling van bedrijfsgeheimen, zal echter van een teleurstellende reis terugkeren. Wel kom je te weten waarom het Google Docs & Spreadsheets is en niet Google Office, wat het verband is tussen centrale dataopslag en elektriciteitscentrales, waarom YouTube voor Google een avontuurlijke anomalie betekent, …

Vanwege de brandend actuele inhoud raad ik de geïnteresseerden aan om dit aanstekelijke boek zo snel als mogelijk te lezen!

Voor mezelf gelden antwoord (3) en (4), maar als je er het laatste hoofdstuk van Alex Wright’s Glut op naleest, ligt de algemene oorzaak waarschijnlijk veeleer bij (1) en (2).

“As more and more people get online, their interactions feel increasingly like a vast, far-flung conversation. Ultimately the Internet’s popularity may have less to do with a renewed public love of reading and writing than with our deep-seated need to talk.”

Verder: “The Web is a place to talk.”

Als babbelen, zoals Wright zegt, in de aard van het beestje zit, dan lijkt het inderdaad plausibel dat de meeste mensen ook op het Web liever ‘babbelen’ dan schrijven/lezen.
Wie graag een eindje wegkletst, zal bloggen (in volzinnen) sneller moe zijn en zich waarschijnlijk met plezier bekeren tot toepassingen als Facebooks prikbord. Ik ken ook een aantal spraakwaters die nooit geblogd hebben en nu heel actief zijn op Twitter. Een vriendin, een praatlustig type, heeft pas vorig jaar voor het eerst een computer aangezet, maar is ondertussen niet meer van chat en Facebook weg te slaan.

De eerste 200 bladzijden van Glut zijn geschiedenislessen die snel uit mijn geheugen zullen verdwijnen, maar het laatste hoofdstuk houdt me bezig.

De laatste maanden voel ik een zeker onbehagen, iets in de trant van: “Web 2.0 is een boeiend gegeven, maar voor chat, Twitter en Facebook kan ik privé maar moeilijk warmlopen.” Ik zie vrienden vrolijk online chitchatten, elkaar goede vakanties wensen, elkaar uitnodigen voor quizjes, elkaar voorzien van faits divers. Ik doe dat zelden. Vraag me vervolgens af of ik wel een attente vriendin ben en of ik online toch niet wat spraakzamer moet zijn. Waarom kan ik me er moeilijk toe brengen om online met familie, vrienden of oude bekenden een babbeltje te slaan? Iemand even goeiedag zeggen kost weinig tijd of moeite.

Doordenkend op het laatste hoofdstuk van Glut vond ik het antwoord.
Ik ben geen babbelkous. Nooit geweest, offline niet en dus logischerwijs ook online niet. Nu het Web meer en meer ‘a place to talk’ wordt, voor Wright een logisch gevolg van de allesoverheersende mondelinge traditie (bekijk de gehele wereldgeschiedenis en je ziet hoe relatief het belang van geschreven tekst is), lijkt het niet vreemd dat de ’schrijvers’ en ‘lezers’ onder ons zich daar wat onwennig, zo je wil ongelukkig, bij voelen.
Ik denk aan een column van Dimitri Verhulst over de verschrikkingen van sociale netwerksites (smoelboek) en Skype. Wat blijkt, hij vindt kletsen/chatten maar niets, houdt niet van klasreünies, telefoneert niet graag.

Dimitri Verhulst is een schrijver, ik ben ’schriftelijk’ en een vriend van me is ook veeleer ‘lezerig’. Die chat niet, sms’t zelden en ondanks een profiel op Facebook doet hij nooit status updates. Als wij elkaar mailen, zijn dat meteen enkele A4-pagina’s, in schrijftaal.

Alex Wright heeft het er niet over, maar ondanks een instinctieve voorbestemdheid tot het gesproken woord is er vast een grote minderheid die zich – door opvoeding of omgeving, bv. stille ouders? – beter voelt bij het rustig neerpennen of lezen van volzinnen. Uit de niet altijd zo gesmaakte ‘babbel’zaken onder de 23 Dingen meen ik trouwens te mogen afleiden dat menig bibliotheekmedewerker de symptomen van Dimitri Verhulst vertoont.

In dit artikel werp ik eerst een blik op de 23 Dingen initiatieven in de Vlaamse bibliotheekwereld. Daarna vertel ik als 23 Dingen coach over mijn ervaringen met de cursus aan de bibliotheekschool van Gent. Mijn bedenkingen bij het leerprogramma zijn grotendeels gebaseerd op de bevindingen van de deelnemers die ik verzameld heb via schriftelijke enquêtes en mondelinge bevragingen.

Op 23 januari 2009 lanceerde Bibnet, een projectorganisatie van de Vlaamse Overheid, de website 23dingen.be. Dit is een vertaling van het 23 Dingen leerprogramma naar Vlaanderen in samenwerking met de maker van de Nederlandse versie 23dingen.nl, Rob Coers.
Daarmee heeft het Vlaamse bibliotheekpersoneel nu ook een plek om volledig zelfstandig de 23 Dingen te doorlopen. Volgens Johan Mijs van Bibnet zijn inmiddels een 35-tal bibliotheekmedewerkers op deze manier met het programma gestart.
Daarnaast biedt 23dingen.be bibliotheken de mogelijkheid een eigen platform te openen, bijvoorbeeld 23dingen.be/bibsele, en zich bij het leerproces te laten begeleiden door een zelfstandig trainer. Voorlopig hebben volgens Johan Mijs van Bibnet echter nog geen bibliotheken voor deze formule gekozen.

De meeste Vlaamse bibliotheekmedewerkers opteerden tot dusver voor de Start to web 2.0 opleiding aan de bibliotheekschool van Gent. Sinds oktober 2008 hebben 65 bibliotheekmedewerkers, verdeeld over 4 groepen, zich voor deze bijscholing ingeschreven.
Voor het schooljaar 2009-2010 staan 6 nieuwe groepen gepland. Bovendien zal de bijscholing ook als maatwerk worden aangeboden aan een aantal provincies en regionale samenwerkingsverbanden.

De cursus omvat 10 uren contactonderwijs en 30 uren afstandsonderwijs. Daarbij wordt intensief gebruikgemaakt van de elektronische leeromgeving (ELO) van de bibliotheekschool. De cursisten doorlopen er in circa 10 weken de 23 Dingen via een 100-tal opeenvolgende stappen in een leerpad. Dit wijkt af van de structuur van 23dingen.be en 23dingen.nl, waar elk Ding afzonderlijk wordt gepubliceerd in de vorm van een blogbericht. Het leerpad in de ELO laat toe om de leerstof in kleinere – meer aanschouwelijke – leerinhouden en -activiteiten op te delen. Wat wel met het originele concept overeenstemt, is dat iedere deelnemer een eigen weblog start en blogt over zijn ervaringen met de Dingen. Hij denkt na over hoe ze ingepast kunnen worden in de dienstverlening en schrijft daarover. Bovendien volgt hij de blogs van de andere deelnemers en reageert op hun berichten.
Aan het einde van de opleiding ontvangt de cursist van de bibliotheekschool een bewijs van deelname. Als hij slaagt voor de permanente evaluatie, d.w.z. kritisch blogt over minstens 20 Dingen, ontvangt hij daarenboven een attest.

De coach begeleidt maximum 18 deelnemers per groep en verschaft ondersteuning tijdens de contactsessies bij de start en afronding, via reacties op de blogberichten en via de agenda, forums en aankondigingen binnen de elektronische leeromgeving. De ELO biedt naast het leerpad dus ook tools die gebruikt worden voor de opvolging van de deelnemers en zo een meerwaarde geven aan het leerproces.

Helene Blowers, de bedenkster van 23 Things, heeft haar online leerprogramma niet voor niets de hoofdtitel Learning 2.0 meegegeven. Leren 2.0 is een nieuwe benadering van leren waarbij cursisten vooral leren door zelf te doen. Het is leren door ontdekken en proberen, spelen en delen, schrijven en reageren. De cursisten laten zich door elkaar inspireren en de coach leert van op afstand mee.
Leren 2.0 is naast zelfstandig werken ook inventief en assertief zijn, zich laten verrassen en zijn drempelvrees overwinnen, maar ook wel eens tijd verliezen, sukkelen, zich gefrustreerd voelen en vloeken.

Dit is niet voor elke cursist even evident.
Uit een bevraging bij aanvang van de cursus blijkt dat er – zoals te verwachten valt – onder de deelnemers heel verschillende leerstijlen voorkomen.
Aan de ene kant heb je mensen die liefst in groep leren, bij voorkeur aan de hand van een goed geplande en gestructureerde cursus, met veel mogelijkheid tot direct contact met de begeleider. Aan het andere uiteinde zitten mensen die liefst zelfstandig en op eigen ritme door een cursus gaan, bij problemen zelf een oplossing zoeken, en weinig of geen behoefte hebben aan begeleiding.
Toch geven op het einde van de 23 Dingen cursus slechts een minderheid van de cursisten aan dat ze liever zouden hebben dat iemand hen alle leerinhouden face to face doceert, zodat ze alles gewoon kunnen instuderen. Iets meer dan de helft van de cursisten melden dat ze de leerstof intensiever hebben doorgenomen en aldus meer kennis hebben opgenomen dan bij louter klassikaal onderwijs het geval zou zijn geweest. Bij hen heeft afstandsleren er ook voor gezorgd dat ze andere competenties hebben verworven zoals zelfstandig leren zoeken naar oplossingen, leren samenwerken met anderen en leren communiceren over een probleem.
Als je – in de mate van het mogelijke – rekening houdt met de verschillende leerstijlen, lijken de 23 Dingen dus wel degelijk geschikt voor afstandsleren.

Opmerkelijk is dat nogal wat cursisten aangeven bij de 23 Dingen cursus kant-en-klare handleidingen te missen. Die verzuchting staat eigenlijk haaks op de 2.0 gedachte. Learning 2.0 beoogt dat deelnemers zich laten onderdompelen en zelf voor een stuk de dingen gaan uitzoeken en ontdekken in plaats van stap voor stap een gids te volgen.
Of men nu wel of niet ingaat op de vraag naar stap voor stap instructies, het is, om teleurstelling te voorkomen, alleszins aangewezen de leerdoelen en methodiek voorafgaand aan en zeker bij de start van de cursus te verduidelijken.
Eenmaal de drempelvrees overwonnen, blijkt de roep om handleidingen trouwens sterk af te nemen. Voor de meeste cursisten is het dan ook mogelijk de opdrachten af te handelen aan de hand van de – veeleer beschouwende – informatie in het leerpad en eventueel wat extra hulp van de coach en/of andere deelnemers. Wie graag meer gedetailleerde uitleg heeft, kan immers altijd terecht in de forums van de ELO, waarvan daadwerkelijk veel gebruikgemaakt wordt.
Vermeldenswaard is hierbij nog dat het merendeel van de cursisten na afloop van de cursus aangeeft dat ze zonder coaching en aanmoediging van de begeleider en medecursisten de eindstreep niet gehaald zouden hebben.

Verder melden behoorlijk wat deelnemers in tijdnood te verkeren. Zij besteden ettelijke uren aan het tot in de puntjes uitpluizen van de Dingen. Bovendien spenderen zij veel tijd aan het lay-outen en verfraaien van hun blog, niet meteen een basisvereiste om de 23 Dingen cursus tot een goed einde te brengen.
Het is hier aan de coach om duidelijk aan te geven wat hoofdzaken en wat bijzaken zijn.
De 23 Dingen coach moet zich daarbij ook de vraag stellen of het interessanter is om deelnemers van zo veel mogelijk Dingen slechts kort te laten proeven dan wel om minder Dingen voor te schotelen, maar die dan diepgaander te behandelen. Deze keuze hangt uiteraard af van het niveau van de groep.
Wanneer iemand stelt dat de 23 Dingen cursus niet aan zijn verwachtingen beantwoordt, is dit trouwens altijd een meer gevorderde deelnemer die de Dingen te gronde wil leren toepassen in plaats van er louter mee kennis te maken.
Een oplossing waar bijna niemand iets voor voelt, is de duur van het programma verlengen, zodat in meer uren meer dingen meer diepgaand kunnen worden bestudeerd. Uit de bevraging komt naar voren dat het merendeel van de cursisten 10 weken net goed vinden, niet langer of niet korter.

Ongeveer de helft van de cursisten geeft aan naast de start- en slotbijeenkomst nood te hebben aan een tussentijdse ontmoeting voor meer toelichting bij Dingen die ze zelfstandig maar moeilijk kunnen verwerken. Daarbij is er niet alleen vraag naar meer technische uitleg, maar ook naar meer discussie en brainstormen, zodat men elkaar beter kan voeden met ideeën.
Verder spreken bijna alle cursisten de wens uit na geruime tijd nogmaals bij elkaar te komen om te bekijken of de 23 Dingen cursus daadwerkelijk zijn vruchten heeft afgeworpen in de bibliotheken. Ook al zijn nu reeds enkele ex-cursisten in hun bibliotheek aan de slag gegaan met bloggen, Facebook, verrijking van de catalogus, enz., voorlopig is het voor Vlaanderen te vroeg om conclusies te trekken over de invloed van de 23 Dingen cursus. Op moment van schrijven is op 23dingen.be de eerste cyclus nog niet afgerond en hebben aan de bibliotheekschool nog maar vier groepen het 23 Dingen traject volbracht.
De Bibliotheekschool van Gent plant daarom in het voorjaar van 2010 een terugkomdag voor alle ex-deelnemers en andere geïnteresseerden, een dag waarop ervaringen zullen worden uitgewisseld en resultaten geïnventariseerd.
Tegen dan zullen ook aanzienlijk meer Vlamingen de 23 Dingen doorlopen hebben, zodat een vergelijking met de verwezenlijkingen van de duizenden 23 Dingers uit Nederland mogelijk wordt.

Italo Calvino

Enkele genoteerde bedenkingen:

- RDA is interessanter dan ISBD want in RDA zit ook het inhoudelijke, alsook een koppeling met FRBR

- vooral het belang van metadata dient onderstreept, cursisten moeten niet te veel met standaarden om de oren worden geslagen, maar vanuit publiekstoepassingen leren beredeneren hoe metadata best kunnen worden ingezet

- je lessen vullen met SISO en ZIZO geeft een verkeerd signaal en een vertekend beeld aan de cursisten: “SISO en ZIZO zijn belangrijk, de rest niet”, je zou SISO en ZIZO ook helemaal los kunnen laten en cursisten voor eventuele scholing naar de werkvloer verwijzen

Op vrijdag 5 juni kan ik niet bij datasalon2 zijn, maar voor wie geïnteresseerd is in Open Collections – het thema van die avond – of in een gezellig gesprek met een aantal gelijkgezinden, is dit tweede data salon ten zeerste aanbevolen.

Wel, er staan ons hier in Vlaanderen ook verkiezingstijden te wachten, en in de aanloop daarvan las ik onlangs in Knack een interview met een bekend politicus. Hij houdt er net als Bush een heel eenvoudige classificatie op na: er zijn Vlamingen en er zijn vreemdelingen.

Of je zou even goed van vissen en katten kunnen spreken. Op de vraag hoe het dan zit met ‘vreemdelingen’ die in Vlaanderen geboren zijn, antwoordde de politicus immers: “Het is niet omdat een kat in een viswinkel geboren wordt, dat zij een vis is.”

- Past de 23 Dingen cursus wel bij de leerstijl(en) van de deelnemers?
- Is 23 Dingen in de huidige vorm wel geschikt voor afstandsleren?

Verder vind ik het ook belangrijk om bij het begin te peilen naar de voorkennis en motivatie van de deelnemers.
In welke mate speelt ICT-vaardigheid een rol bij het succesvol doorlopen van de cursus? Is het programma lichter verteerbaar voor believers dan voor non-believers?

Daarom beoordeelden de huidige 16 deelnemers de volgende 12 stellingen op een schaal van 1 tot 5
(1 = helemaal niet akkoord, 5 = helemaal akkoord):

- Ik werk graag met een computer.
- Ik kan vlot met een computer werken (algemene ICT-vaardigheden).
- Ik volg de huidige ontwikkelingen op het internet, zoals sociale software, gaming, mobiel internet, …
- Ik maak actief gebruik van nieuwe online toepassingen zoals Flickr, Delicious, LibraryThing, Facebook, …
- In de bibliotheek doe ik graag computerwerk.
- Ik vind de huidige ontwikkelingen op het internet belangrijk voor het voortbestaan van de bibliotheek.
- Ik vind de huidige ontwikkelingen bedreigend voor het voortbestaan van de bibliotheek.
- Ik vind dat mijn bibliotheek meer op de huidige ontwikkelingen zou moeten inspelen.
- Ik vind dat mijn bibliotheek op het internet meer aanwezig en zichtbaar zou moeten zijn.
- Ik ben ervan overtuigd dat door de huidige ontwikkelingen op het internet onze gebruikers ook veranderen.
- Ik ben ervan overtuigd dat de bibliotheek meer gebruikers zal aanspreken als we op de huidige ontwikkelingen inspelen.

De reacties waren gemiddeld genomen niet bijzonder verrassend. De meeste deelnemers zien de computer graag en geven aan er ook vlot mee overweg te kunnen. De huidige ontwikkelingen werden bij aanvang van de cursus zowel passief als actief nog maar door een minderheid gevolgd. Aan het belang van die ‘nieuwigheden’ voor de bibliotheek wordt niet getwijfeld, al zien sommigen er wel een bedreiging in en gelooft niet iedereen dat men door meer op die ontwikkelingen in te spelen, ook daadwerkelijk meer gebruikers zal aantrekken.

Wederom ben ik benieuwd welke invloed die voorkennis, motivatie en perceptie hebben op de tevredenheid over 23 Dingen.

Ook hierover meer na de evaluatie van het programma op het einde van deze cursusreeks.

- Past de cursus wel bij de leerstijl(en) van de deelnemers?
- Is 23 Dingen in huidige vorm wel geschikt voor afstandsleren?

Met het oog op de eerste vraag heb ik de deelnemers twee leerstijltests laten afleggen, die van ELEC en een test gebaseerd op de theorie van Kolb.

Als je de favoriete leerstijlen van je deelnemers kent, weet je ook welke leervormen en leermiddelen het beste bij hen passen.

Bij de ELEC E-leerstijltest zijn er drie mogelijke uitkomsten:

- of iemand is overwegend een woestijnvos, wat betekent dat hij/zij liefst in groep leert, bij voorkeur aan de hand van een goed geplande en gestructureerde cursus, met veel mogelijkheid tot direct contact met de begeleider,
- of iemand is overwegend een aubergine, wat betekent dat hij/zij liefst zelfstandig en op eigen ritme door een cursus gaat, bij problemen zoeken aubergines zelf een oplossing, zij hebben weinig of geen behoefte aan begeleiding,
- of iemand is overwegend een terracotta potje, wat iets is tussen een woestijnvos en aubergine in.

Volgens Kolb zijn er vier manieren waarop je dingen kunt leren:

- denkers (nadenkend) willen zelf het hoe, wat en waarom ontdekken en vragen zelden hulp aan anderen, ze leren het meest uit boeken en voordrachten,
- doeners (praktisch) experimenteren graag en leren het best via ervaringen, ze werken graag samen, maar willen vlug resultaat en hebben moeite om hoofd- en bijzaken te onderscheiden,
- dromers (creatief) hebben tijd en ruimte nodig, ze kijken graag naar anderen en leren het meest uit (visuele) voorbeelden,
- beslissers (oplossingsgericht) voelen zich goed bij een stap na stap uitgetekende leerroute, ze leren het best onder begeleiding van een expert en leren het meest uit voorbeelden uit de praktijk.

Van de 16 deelnemers zijn er:

- 1 woestijnvos, 9 terracotta potjes en 6 aubergines,
- 3 denkers, 5 doeners, 7 dromers en 1 beslisser.

Ik vraag me af of er een verband bestaat tussen deze leerstijlen en de tevredenheid over de huidige 23 Dingen als e-leerprogramma waarin de cursisten vooral zelfstandig leren.
Bevalt het de aubergines meer dan de woestijnvossen en terracotta potjes?
Zijn de denkers er meer tevreden over dan de doeners?
En vooral, kan er iets gedaan worden om het programma te laten inspelen op zoveel mogelijk verschillende leerstijlen?

Meer hierover na de evaluatie van het programma op het einde van deze reeks.